Przedawnienie punktów karnych sprzed 17 września 2023 r. także po roku? Część prawników tak uważa

• Przedawnienie punktów karnych. Prawo jednak działa wstecz?
• Punkty karne sprzed 17 września 2023 r. też przedawniają się po roku
• Kasowanie punktów karnych: przed 17 września 2023 r. czasami rok, a czasami dwa?
• Czy prawo w sprawie punktów karnych jednak zadziała wstecz?

Polacy uwielbiają... stawiać wszelkie zasady na głowie! I dobry przykład dotyczy punktów karnych. Ostatnio miejsce miała ważna nowelizacja. Prawo nie działa jednak wstecz. To fundamentalna zasada. Zatem kierowcy, którzy popełnili wykroczenie przed nowelizacją, nie zostaną objęci jej treścią? To akurat powoli przestaje być takie oczywiste. Nowa-stara regulacja obowiązuje już od dwóch miesięcy. Najwyższa zatem pora, aby ktoś wytłumaczył, co oznacza w praktyce. Bo przecież ustawodawca się na to nie zdobył...

Przedawnienie punktów karnych. Prawo jednak działa wstecz?

Zacznijmy jednak od początku. 17 września 2023 r. w życie weszła nowelizacja przepisów drogowych, które da facto cofa zmiany wprowadzone 17 września 2022 r. Rok temu termin przedawnienia punktów karnych został wydłużony do 24 miesięcy. Teraz ponownie skrócono go do 12 miesięcy. Zmiana dotyczy art. 98 ust. 5 pkt 1a i 2a ustawy o kierujących pojazdami. W tym punkcie powstała kwestia sporna. Czy kierowcy, którzy popełnili wykroczenie przed 17 września 2023 r., a więc przed znowelizowaniem przepisów, są również objęci skróconym terminem przedawnienia punktów karnych?

Podstawą zasadę działania przepisów wskazuje łacińska zasada lex retro non agit, czyli prawo nie działa wstecz. I wszyscy niejako automatycznie założyli, że tak samo będzie i w tym przypadku. Teraz okazuje się, że ustawodawca mógł mieć inny zamysł. Niestety nie wyraził go na tyle jasno, aby sprawa stała się oczywista. W jaki sposób wyraża się inny zamysł legislatora? Na ten wskazują chociażby pierwsze wypowiedzi policjantów.

Dla przykładu Mariusz Ciarka, rzecznik komendanta głównego policji, w rozmowie z Rzeczpospolitą powiedział, że "kierowcy, którzy zebrali punkty karne od 17 września 2022 r. (od kiedy kasowanie obowiązywało po dwóch latach) do 17 września 2023 r. (kiedy weszło w życie kasowanie po roku od zapłacenia mandatu) także będą mogli je kasować po roku".

Punkty karne sprzed 17 września 2023 r. też przedawniają się po roku

No dobrze, zatem czemu może być tak, że nowe przepisy obowiązują od 17 września 2023 r., a zostaną nimi objęci także kierowcy, którzy popełnili wykroczenie i otrzymali punkty karne przed wejściem w życie tej reguły? Tu w charakterze wyjaśnienia można wskazać dwie reguły.

• Po pierwsze jest nią sama zasada mówiąca o tym, że prawo nie działa wstecz. Gdyby sięgnąć do jej korzeni, odnosi się ona nie do zmian w prawie, a raczej faktu, że nikt nie może być ukarany za czyn, który nie stanowił przestępstwa w momencie jego popełnienia. Tu nie da się jej zatem zastosować. Potwierdzenie tego faktu można znaleźć m.in. w art. 42 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
• Po drugie, jak wskazuje adwokat Jakub Radlmacher z białostockiej kancelarii Radlmacher, zastosowanie w tym przypadku ma również art. 7a par. 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Zapis ten mówi wyraźnie o tym, że "jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony". A przecież jest jeszcze art. 2 par. 1 ustawy Kodeks wykroczeń, który stoi na stanowisku, że "jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia wykroczenia, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy".

Kasowanie punktów karnych: przed 17 września 2023 r. czasami rok, a czasami dwa?

Tłumaczenia policjantów i prawników wydają się w tym punkcie oczywiste? W dużej mierze tak. Ale moim zdaniem nadal jest kilka punktów, które warto rozważyć. Bo dla przykładu interpretacja art. 7a par. 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego wydaje się niezwykle korzystna, ale zapomina o par. 2 pkt 1. A tam jest już zapisane, że "przepisu par. 1 nie stosuje się jeżeli wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego". Kwestia bezpieczeństwa drogowego i wlepianych w związku z jego naruszeniem punktów karnych, bez wątpienia łapie się do tej kategorii.

I podczas analizowania tego zapisu warto jeszcze raz na chwilę wrócić do wypowiedzi Mariusz Ciarka, rzecznik komendanta głównego policji, dla Rzeczpospolitej. On wyraźnie mówi o tym, że "kierowcy, którzy zebrali punkty karne od 17 września 2022 r. do 17 września 2023 r. także BĘDĄ MOGLI je kasować po roku". To nie jest stwierdzenie kategoryczne. Może to oznaczać, że norma mówiąca o tym, że punkty karne przyznane przed 17 września 2023 r. będą się kasowały po 12 miesiącach, wcale nie jest taka kategoryczna i stuprocentowo pewna.

Tym bardziej że oliwy do ognia dolewa fakt wcześniejszych komunikatów Policji publikowanych na oficjalnej stronie internetowej. Dla przykładu w poście z 9 września 2023 r. wytłuszczonym drukiem pojawia się takie stwierdzenie "trzeba też pamiętać, że po roku kasują się punkty za przewinienia popełnione od dnia 17 września 2023 roku".

Czy prawo w sprawie punktów karnych jednak zadziała wstecz?

Punkty zebrane przed 17 września 2023 r. miały się kasować po dwóch latach. Nowe interpretacje wskazują jednak, że skasują się już po roku, choć też być może nie w każdym przypadku. Jak będzie w praktyce? Tu może się zacząć trzecia bajka. Nie od dziś wiadomo, że CEPiK jest pełen błędnych informacji. Błędy mogą się zatem zdarzyć i w tym przypadku. Tu jednak pozostaje rola kierowcy. Sam musi kontrolować stan swojego konta punktowego i sam musi reagować na ewentualne nieprawidłowości.

Wniosek? Kierowca, który dostał mandat między 17 września 2022 r. a 17 września 2023 r., powinien sprawdzić ewidencję punktów. Może to zrobić w serwisie rządowym, aplikacji mObywatel lub na komendzie. Jeżeli dostrzeże informację o okresie przedawnienia wynoszącym 24 miesiące, a nie 12 miesięcy dla punktów, powinien zwrócić się z wnioskiem do policji. W końcu to policjanci zarządzają bazą punktów karnych w CEPiK. Być może w ten sposób ugra skrócenie terminu przedawnienia. Być może, bo wielość interpretacji moim zdaniem wcale nie oznacza stuprocentowego sukcesu.