Kary umowne, a VAT

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Z pewnością konieczność zapłaty kary umownej nie stanowi wynagrodzenia za dostawę towarów. Należy zatem rozważyć, czy zapłata kary umownej może być traktowana jako odpłatność za świadczenie usług.

Czy kara umowna jest odpłatnością za świadczenie usług?

W myśl art. 8 ust. 1 ustawy o VAT przez świadczenie usług, co do zasady, rozumie się każde świadczenie, które nie stanowi dostawy towarów. Zwrócić w tym miejscu należy jednak uwagę na fakt, że opodatkowaniu – co do zasady – podlega odpłatne świadczenie usług (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT). Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą i przekazanym za nią wynagrodzeniem. W przypadku wypłaty kary umownej sytuacja jest przeciwna; strona zobowiązała się do pewnego świadczenia i nie wywiązała się z tego zobowiązania w sposób należyty (a w skrajnym przypadku w ogólne). Zatem kara umowna stanowi rekompensatę za niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie usługi, do której przewoźnik/spedytor się zobowiązał, nie jest natomiast wynagrodzeniem za działanie (usługę).

Kara umowna bez faktury i bez VAT

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że kary umowne leżą poza zakresem ustawy o VAT. Rozliczenie kar umownych powinno odbywać się na podstawie wystawianych kontrahentowi not obciążeniowych. Niewłaściwym będzie natomiast dokumentowanie kar umownych za pomocą faktur, gdyż dokumenty te „zastrzeżone są” dla dokumentowania transakcji opodatkowanych podatkiem VAT.

Należy przy tym pamiętać, iż w przypadku, gdy dojdzie do sytuacji uzasadniającej naliczenie spedytorowi/przewoźnikowi kary umownej niedopuszczalnym jest zmniejszanie o kwotę należnej klientowi kary umownej wynagrodzenia za usługę, określonego na fakturze, wystawionej przez spedytora/przewoźnika. W konsekwencji, przewoźnik/spedytor zmuszony jest do zapłaty podatku od całej kwoty wynagrodzenia, z której kontrahent potrąci wysokość kary umownej albo w niedługim czasie będzie tę kwotę kontrahentowi należało wypłacić (podkreślić należy, iż konieczność wystawienia faktury na kwotę całego wynagrodzenia za usługę nie oznacza, iż nie jest możliwa kompensata wynagrodzenia i kary umownej).

Kara umowna na podstawie noty obciążeniowej

W przypadku, gdyby kara umowna została niezasadnie udokumentowana przez kontrahenta za pomocą faktury VAT, w której wykazany zostanie podatek VAT należny, przewoźnikowi/spedytorowi nie będzie przysługiwało prawo do odliczenia tego podatku. Wniosek ten wynika wprost z treści, art. 88 ust. 3a pkt 2 zgodnie z którym nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku. W takiej sytuacji przewoźnik/spedytor powinien wystąpić do kontrahenta o skorygowanie faktury dokumentującej karę umowną i wystawienie noty obciążeniowej.

Reasumując, stwierdzić należy, że kary umowne pozostają poza zakresem opodatkowania podatkiem VAT. Kara umowna powinna zostać wypłacona na podstawie noty obciążeniowej.

Tekst: Bartosz Nowodworski konsultant podatkowy, ECDDP Sp. z o.o.