Kara wynikająca z umowy jako koszt uzyskania przychodów

Czy nałożona kara umowna może stanowić koszt uzyskania przychodów?

Podmiot został obciążony przez swojego kontrahenta karą umowną wynikającą z zawartej  umowy dzierżawy maszyn produkcyjnych. Kara została nałożona z tytułu opóźnienia w wydaniu urządzeń zastępczych z powodu niedostępności przedmiotu dzierżawy. Niedostępność przedmiotu dzierżawy była spowodowana nagłą, trudną do przewidzenia awarią. Podmiot nie dysponował jednak w czasie awarii żadnym wolnym urządzeniem zastępczym. Zapisy o karze umownej były integralną częścią umowy i nie podlegały negocjacji.

Czy w opisanej sytuacji nałożona kara umowna może stanowić koszt uzyskania przychodów?

Zobacz też: Kiedy warto outsourcować logistykę e-sklepu?

Istota kosztów uzyskania przychodów

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej zwanej ustawą o PDOP), kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 ustawy o PDOP.

Na szczególną uwagę zasługuje treść art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o PDOP. Przepis ten wyłącza z kosztów uzyskania przychodów kary umowne i odszkodowania z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług. Wyłączenie możliwości zaliczenia zapłaconej kary do kosztów uzyskania przychodów dotyczy zatem sytuacji, gdy strona umowy: nie wykonała należycie świadczenia np. dostarczyła wadliwy towar, wadliwie wykonała usługę, opóźniła się z dostarczeniem niewadliwego towaru, albo z opóźnieniem usunęła wady towarów, robót i usług.

Zobacz też: Umorzenie wierzytelności w świetle ulgi za złe długi

Klasyfikacja kary umownej

Warto podkreślić, że art. 16 ust. 1 pkt 22 zawiera enumeratywnie wskazane przypadki, w których kary umowne nie są uznawane za koszty uzyskania przychodów. O tym jednak, czy kary umowne niewymienione we wskazanym przepisie mogą stanowić koszty uzyskania przychodów, powinny decydować podstawowe przesłanki potrącalności kosztów podatkowych zawarte w art. 15 ust. 1 ustawy o PDOP.

W pierwszej kolejności ocenie podlega, jaka okoliczność była przyczyną nałożenia kary umownej. W opisanym przypadku nie doszło, pomimo zobowiązania umownego, do dostarczenia urządzeń zastępczych na czas awarii przedmiotu dzierżawy. Podmiot w rzeczywistości nie dysponował w tym terminie żadnym wolnym urządzeniem, które mogłoby zrekompensować brak sprawnej maszyny produkcyjnej. Zatem w ogóle nie doszło do wydania takich urządzeń pomimo, że treść umowy wskazywała na taki obowiązek. Podmiot zatem nie wykonał zobowiązania umownego – co może być potraktowane jako wadliwe wykonanie umowy w rozumieniu art. 16 ust. pkt 22 ustawy o PDOP.

Z drugiej strony – istnieją także argumenty pozwalające twierdzić, że skoro zobowiązanie nie zostało wykonane w ogóle,to nie można mówić o jego wadliwości – przez co nie może mieć zastosowania wyłączenie zawarte w art. 16 ust,. 1 pkt 22 ustawy o PDOP. Nawet jednak przyjmując taką ryzykowną argumentację należy pamiętać, że kary umowne dochodzone na podstawie innego tytułu niż wymieniony w art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o PDOP mogą być rozpoznawane jako koszt uzyskania przychodu, pod warunkiem, że spełniony zostanie ogólny warunek z art. 15 ust. 1 tej ustawy. W celu zakwalifikowania do kosztów uzyskania przychodów wydatków w postaci kary umownej, podatnik powinien zatem przede wszystkim wykazać związek pomiędzy poniesieniem kary a możliwością uzyskania przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia ich źródeł. Ponadto, ważne jest określenie, czy ponoszone w danej sprawie wydatki należą do standardowych kosztów, będących elementem normalnego ryzyka gospodarczego, czy też są efektem nieracjonalnego, czy pozbawionego należytej staranności działania podatnika. Takie stanowisko zajmują organy podatkowe, np. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi w interpretacji indywidualnej z 18 sierpnia 2015 r., znak IPTPB3/4510-163/15-4/PM.

Zobacz też: Umorzenie odsetek od zobowiązań handlowych przez wierzyciela a przychód podatkowy

W analizowanym przypadku, poniesienie wydatku w postaci kary umownej było konsekwencją niewykonania umowy. Ponadto, podmiot nie wywiązał się z zobowiązania umownego ponieważ w czasie awarii faktycznie nie dysponował żadnym wolnym urządzeniem zastępczym. Zaliczenie w takim wypadku kary umownej w koszty podatkowe wiąże się z wysokim ryzykiem sporu z organem podatkowym. Niedostarczenie urządzeń nie było bowiem spowodowane przyczynami, których nie można było przewiedzieć, gdyż do ich dostarczenia, w przypadku awarii, podmiot był zobowiązany umownie.

Reasumując, w przestawionych okolicznościach, zaliczenie kary umownej do kosztów uzyskania przychodów rodzi wysokie ryzyko podatkowe, dlatego jej wartość nie powinna być uznana za koszt podatkowy.

Tekst: Grzegorz Wachołek, Marta Olewińska ECDDP Sp. z o.o.