Definicja samochodu osobowego na gruncie ustaw podatkowych

Przez okres trzech miesięcy, od 1 stycznia do 31 marca 2014 r., definicja samochodu osobowego dla celów podatków dochodowych pokrywała się z definicją uznawaną dla celów VAT. Od 1 kwietnia 2014 roku ustawa z dnia 7 lutego 2014 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw, wprowadziła nowe definicje samochodu osobowego na potrzeby opodatkowania, zarówno podatkiem od towarów i usług, jak i podatkami dochodowymi. Konsekwencją zmian w ustawie o podatku od towarów i usług były zmiany dostosowawcze w podatkach dochodowych. Przy tym, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 7 lutego 2014 roku o zmianie ustawy  o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw, przepisy ustaw zmienianych w zakresie definicji samochodów osobowych stosuje się do samochodów osobowych:

a) nabytych lub wytworzonych przez podatnika od dnia wejścia w życie ustawy;
b) używanych na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze zawartej od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Aby więc podatnicy mieli obowiązek stosowania obecnie obowiązującej definicji samochodu osobowego, konieczne jest zbadanie kiedy został nabyty/wytworzony konkretny pojazd lub kiedy została zawarta umowa najmu, leasingu czy dzierżawy. Tylko bowiem pojazdy nabyte/wytworzone po tym dniu (01.04.2014 r) lub używane na podstawie umowy zawartej po tym dniu (01.04.2014 r.) podlegają obecnie obowiązującej definicji samochodu osobowego. W takim przypadku zastosowanie będzie miał przepis aktualnie obowiązujący, zawarty w art. 4a pkt 9a ustawy o PDOP. Zgodnie z tym przepisem przez samochód osobowy – rozumieć należy pojazd samochodowy w rozumieniu przepisów o ruchu drogowym o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, konstrukcyjnie przeznaczony do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą, z wyjątkiem:

Zobacz też: Kasy fiskalne w warsztatach samochodowych

1. pojazdu samochodowego mającego jeden rząd siedzeń, który oddzielony jest od części przeznaczonej do przewozu ładunków ścianą lub trwałą przegrodą:
– klasyfikowanego na podstawie przepisów o ruchu drogowym do podrodzaju: wielozadaniowy, van lub
– z otwartą częścią przeznaczoną do przewozu ładunków;

2. pojazdu samochodowego, który posiada kabinę kierowcy z jednym rzędem siedzeń i nadwozie przeznaczone do przewozu ładunków jako konstrukcyjnie oddzielne elementy pojazdu;

3. pojazdu specjalnego, jeżeli z dokumentów wydanych zgodnie z przepisami o ruchu drogowym wynika, że dany pojazd jest pojazdem specjalnym, i jeżeli spełnione są również warunki zawarte w odrębnych przepisach, określone
dla następujących przeznaczeń:
– agregat elektryczny/spawalniczy,
– do prac wiertniczych,
– koparka, koparko-spycharka,
– ładowarka,
– podnośnik do prac konserwacyjno - montażowych,
– żuraw samochodowy;

Zobacz też: Czy zakup samochodu za granicą podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych?

4. pojazdu samochodowego określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 86a ust. 16 ustawy o podatku od towarów i usług.

Niejednokrotnie może się zdarzyć, że w dokumentach dotyczących samochodu tj. dowód rejestracyjny czy karta pojazdu będzie zapis, że dany samochód jest samochodem ciężarowym. Istotne znaczenie ma jednak  wskazanie czy pojazd spełnia warunki uznania go za samochód osobowy na gruncie ustawy o PDOP. Niezależnie więc od tego, w jaki sposób samochód jest kwalifikowany na gruncie innych przepisów (np. ustawy prawo o ruchu drogowym), dla celów podatkowych istotne jest to, czy spełnia kryteria zawarte w ustawie o PDOP.

Jeden z warunków dotyczy całkowitej dopuszczalnej masy pojazdu. Zdarzyć się przy tym może, że dopuszczalna całkowita masa pojazdu wykazana w dowodzie rejestracyjnym wyniesie 3 500 kg (3,5 tony). Jednocześnie treść  art. 4a pkt 9a ustawy o PDOP wskazuje, iż pojazdem samochodowym jest pojazd, którego dopuszczalna masa całkowita nie przekracza 3,5 tony. Ustawodawca we wskazanym przepisie wskazuje górną granicę po przekroczeniu, której nie będzie możliwe uznanie danego pojazdu za samochód osobowy. W praktyce zatem wskazanie w dokumentach dotyczących pojazdu (np. dowód rejestracyjny, karta pojazdu) dopuszczalnej całkowitej masy pojazdu większej chociażby o 1 kilogram niż 3,5 tony powodować będzie uznanie danego pojazdu za inny niż osobowy.

Drugi z warunków określony w ustawie o PDOP wskazuje, że samochodem osobowym nie będzie pojazd, który jest przeznaczony do przewozu więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą. Taka informacja będzie wynikała m.in. np. z dowodu rejestracyjnego pojazdu.

Zobacz też: Kto powinien zapłacić akcyzę przy sprzedaży komisowej samochodu?

W dalszej kolejności określić należy czy nie występują przesłanki negatywne, o których mowa w art. 4a pkt 9a lit. a-d ustawy o PDOP, a których wystąpienie pozwala uznać niektóre rodzaje pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nie przekraczającej 3,5 tony oraz przeznaczone do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą a niebędące samochodami osobowymi. Wyjątki te dotyczą:

1. pojazdu samochodowego mającego jeden rząd siedzeń, który oddzielony jest od części przeznaczonej do przewozu ładunków ścianą lub trwałą przegrodą:
– klasyfikowanego na podstawie przepisów o ruchu drogowym do podrodzaju: wielozadaniowy, van lub
– z otwartą częścią przeznaczoną do przewozu ładunków;

2. pojazdu samochodowego, który posiada kabinę kierowcy z jednym rzędem siedzeń i nadwozie przeznaczone do przewozu ładunków jako konstrukcyjnie oddzielne elementy pojazdu;

3. pojazdu specjalnego, jeżeli z dokumentów wydanych zgodnie z przepisami o ruchu drogowym wynika, że dany pojazd jest pojazdem specjalnym, i jeżeli spełnione są również warunki zawarte w odrębnych przepisach, określone
dla następujących przeznaczeń:
– agregat elektryczny/spawalniczy,
– do prac wiertniczych,
– koparka, koparko-spycharka,
– ładowarka,
– podnośnik do prac konserwacyjno - montażowych,
– żuraw samochodowy;

Zobacz też: Czy samochody kempingowe podlegają akcyzie?

4. pojazdu samochodowego określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 86a ust. 16 ustawy o podatku od towarów i usług; wskazać przy tym należy, że  § 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie pojazdów samochodowych uznawanych za wykorzystywane wyłącznie do działalności gospodarczej podatnika wymienia się jedynie następujące kategorie pojazdów:

• pogrzebowy,
• bankowóz - wyłącznie typu A i B
• jeżeli mają jeden rząd siedzeń albo ich dopuszczalna masa całkowita jest większa niż 3 tony.

Z powyższych przesłanek uznania pojazdu o masie poniżej 3,5t i przeznaczonych do przewozu mniej niż 9 osób wynika, że ważnym kryterium zastosowana tych wyłączeń jest to, czy dany pojazd posiada jeden rząd siedzeń.

Jeśli zatem masa całkowita pojazdu będzie niższa niż 3,5tony będzie on przeznaczony do przewozu mniej niż 9 osób łącznie z kierowcą oraz nie będzie bezpośrednio wymieniony w art. 4a pkt 9a lit. a-d ustawy o PDOP (ważne kryterium przyjęte w wyłączeniach tam zawartych - jeden rząd siedzeń pojazdu), to pomimo wpisu w dowodzie rejestracyjnym określającego pojazd jako ciężarowy, dla celów PDOP będzie to samochód osobowy. Będzie to miało wpływ np. na dokonywaną amortyzację czy rozliczenie kosztów ubezpieczenia – jeśli wartość samochodu będzie przekraczać 20.000EUR (art. 16 ust. 1 pkt 4 oraz pkt 49 ustawy PDOP). Powyższe będzie też wpływało na obowiązek prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu, jeśli nie będzie on stanowił składnika majątku podatnika i nie będzie przedmiotem umowy leasingu  (art. 16 ust. 1 pkt 51 ustawy o PDOP).

Stan prawny: 13.11.2014 r.

Tekst: Grzegorz Wachołek, Igor Klimkowski