Jaki VAT dla firmy transportowej działającej nie tylko w UE

Odpłatne świadczenie usług na terytorium Polski podlega w Polsce opodatkowaniu VAT (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT). Oznacza to, że opodatkowaniu VAT nie podlega odpłatne świadczenie usług poza terytorium Polski. O tym, czy odpłatne świadczenie usług odbywa się na terytorium kraju, decydują przepisy o miejscu świadczenia usług, tj. przepisy art. 28a–28o ustawy o VAT.

Przepisy te nie przewidują szczególnego sposobu ustalania miejsca świadczenia usług drogowego transportu towarów na rzecz podatników (w uproszczeniu – na rzecz firm). W konsekwencji miejsce świadczenia tych usług ustala się na zasadach ogólnych określonych przepisami art. 28b ustawy o VAT. Miejscem świadczenia usług transportu drogowego towarów na rzecz podatników jest zatem miejsce, w którym podatnik będący usługobiorcą posiada siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania (art. 28b ust. 1 ustawy o VAT). Wyjątki od tej zasady określają przepisy art. 28b ust. 2–4 ustawy o VAT. Najczęściej ma zastosowanie art. 28b ust. 2 ustawy o VAT. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy usługi są świadczone dla stałego miejsca prowadzenia działalności podatnika, które znajduje się w innym miejscu niż jego siedziba lub stałe miejsce zamieszkania, miejscem świadczenia tych usług jest to stałe miejsce prowadzenia działalności.

Oznacza to, że miejsce świadczenia usług transportu towarów na rzecz:

1) podatników krajowych, tj. podatników mających siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania na terytorium Polski, znajduje się – niezależnie od trasy, na jakiej przebiega transport – na terytorium Polski. Zasada ta obowiązuje przy założeniu, że nie znajduje zastosowania żaden z wyjątków określonych w art. 28b ust. 2–4 ustawy o VAT. W szczególności, że usługa nie jest świadczona dla znajdującego się poza terytorium Polski stałego miejsca prowadzenia działalności podatnika krajowego. W konsekwencji usługi takie podlegają opodatkowaniu VAT w Polsce. Są dokumentowane zwykłymi (krajowymi) fakturami VAT ze stawką 0% (w przypadku usług transportu międzynarodowego – art. 83 ust. 1 pkt 23 w zw. z art. 83 ust. 3 ustawy o VAT) lub 22% (w pozostałym zakresie),

2) podatników zagranicznych, tj. mających siedzibę lub stałe miejsce zamieszkania poza terytorium Polski (na terytorium innego niż Polska państwa członkowskiego lub państwa nienależącego do Unii Europejskiej) znajduje się – niezależnie od trasy, na jakiej przebiega transport – poza terytorium Polski. Zasada ta obowiązuje przy założeniu, że nie znajduje zastosowania żaden z wyjątków określonych w art. 28b ust. 2–4 ustawy o VAT, w szczególności, że usługa nie jest świadczona dla znajdującego się na terytorium Polski stałego miejsca prowadzenia działalności zagranicznego podatnika. Oznacza to, że usługi takie nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT w Polsce i są dokumentowane fakturami uproszczonymi, o których mowa w § 25 rozporządzenia o fakturach, tj. fakturami bez stawki (lub ze stawką „NP”, czyli „nie podlega”) i kwoty podatku oraz kwoty należności wraz z podatkiem.

Istnieją wyjątki od zasady wyrażonej w art. 28b ust. 1 ustawy o VAT. Określa je art. 28b ust. 2–4 ustawy o VAT. Najistotniejszy przepis dotyczy usług świadczonych przez podatnika, który prowadzi działalność w innym miejscu niż miejsce jego siedziby lub stałe miejsce zamieszkania. Wówczas miejscem świadczenia usług transportowych jest to stałe miejsce prowadzenia działalności (art. 28b ust. 2 ustawy o VAT). Oznacza to, że miejsce świadczenia usług transportu towarów na rzecz:

1) polskich podatników mających stałe miejsce prowadzenia działalności za granicą (np. oddziały) znajduje się – niezależnie od trasy, na jakiej przebiega transport – poza terytorium Polski. Usługi takie nie podlegają więc opodatkowaniu VAT w Polsce. Są dokumentowane fakturami wystawianymi zgodnie z przepisami państwa opodatkowania tych usług lub fakturami uproszczony-mi, o których mowa w § 25 rozporządzenia o fakturach. Są to więc faktury bez stawki (lub ze stawką „NP”, czyli „nie podlega”) i kwoty podatku oraz kwoty należności wraz z podatkiem,

2) zagranicznych podatników mających stałe miejsce prowadzenia działalności (np. oddziały) w Polsce znajduje się – niezależnie od trasy, na jakiej przebiega transport – na terytorium Polski. W konsekwencji usługi takie podlegają opodatkowaniu VAT w Polsce. Są dokumentowane zwykłymi (krajowymi) fakturami VAT ze stawką 0% (w przypadku usług transportu międzynarodowego – art. 83 ust. 1 pkt 23 w zw. z art. 83 ust. 3 ustawy o VAT) lub 22% (w pozostałym zakresie).

PRZYKŁAD
Polska firma transportowa na zlecenie polskiej firmy (nieposiadającej stałego miejsca prowadzenia działalności poza terytorium Polski) przewiozła towary z Polski na Ukrainę, a więc wykonała usługę transportu międzynarodowego. Miejsce świadczenia tej usługi znajduje się na terytorium Polski na podstawie art. 28b ust. 1 ustawy o VAT, a więc podlega ona opodatkowaniu podatkiem VAT w Polsce. W konsekwencji – zakładając, że polska firma transportowa dysponuje dokumentami uprawniającymi ją do zastosowania stawki 0% do wykonanej usługi transportu międzynarodowego – przedmiotową usługę polska firma transportowa powinna udokumentować fakturą „krajową” ze stawką 0%.

PRZYKŁAD
Niemiecka firma transportowa wykonała na zlecenie polskiej firmy usługę transportu towarów na trasie Niemcy–Czechy. Miejsce świadczenia tej usługi znajduje się na terytorium Polski na podstawie art. 28b ust. 1 ustawy o VAT, a więc podlega ona opodatkowaniu podatkiem VAT w Polsce. Zakup tej usługi stanowi zatem dla polskiej firmy – zważywszy że usługę transportową wykonała firma niemiecka – import usługi transportowej (zob. art. 2 pkt 9 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT). Zakup ten polska firma powinna zatem udokumentować fakturą wewnętrzną z podatkiem VAT należnym obliczonym według stawki podstawowej 22%, tj. stawki VAT właściwej w Polsce dla usług transportu towarów.

PRZYKŁAD
Polska firma transportowa otrzymała od litewskiej firmy (nieposiadającej stałego miejsca prowadzenia działalności na terytorium Polski) zlecenie wykonania transportu towarów z Litwy na Białoruś. Miejsce świadczenia usługi transportowej znajduje się w tej sytuacji na terytorium Litwy (na podstawie art. 28b ust. 1 ustawy o VAT), a więc nie podlega ona opodatkowaniu podatkiem VAT w Polsce. W konsekwencji wykonanie tej usługi polska firma powinna udokumentować fakturą uproszczoną bez stawki (lub ze stawką „NP”) i kwoty podatku oraz kwoty należności wraz z podatkiem. Zważywszy że kontrahentem jest firma litewska (a więc firma z innego państwa członkowskiego), na fakturze tej polska firma powinna wskazać litewski numer VAT tej firmy (nie musi to być numer VAT UE) oraz informację, że jest on zobowiązany do rozliczenia podatku jako nabywca usługi (lub odesłanie do art. 196 Dyrektywy 2006/112/WE z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej – Dz.Urz. UE L 347 z 11 grudnia 2006 r. z późn. zm.).

PRZYKŁAD
Polska firma transportowa otrzymała zlecenie wykonania usługi na trasie Polska–Litwa od litewskiego oddziału polskiej firmy. Miejsce świadczenia tej usługi znajduje się poza terytorium Polski na podstawie art. 28b ust. 2 ustawy o VAT, a więc nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT w Polsce. W konsekwencji wykonanie tej usługi transportowej polska firma transportowa powinna udokumentować fakturą uproszczoną, o której mowa w § 25 rozporządzenia o fakturach, tj. fakturą bez stawki (lub ze stawką „NP”, czyli „nie podlega”) i kwoty podatku oraz kwoty należności wraz z podatkiem. Faktura ta powinna zawierać litewski numer VAT oddziału polskiej firmy oraz informację, że zobowiązanym do rozliczenia tego podatku jest nabywca usługi lub odesłanie do odpowiedniego przepisu dyrektywy, na podstawie którego zobowiązanym do rozliczenia tego podatku jest nabywca usługi (tj. art. 196 Dyrektywy 2006/112/WE).

PRZYKŁAD
Polska firma transportowa otrzymała zlecenie wykonania usługi transportowej na trasie Polska – Niemcy od polskiego oddziału niemieckiej firmy. Miejsce świadczenia tej usługi znajduje się na terytorium Polski na podstawie art. 28b ust. 2 ustawy o VAT, a więc podlega ona opodatkowaniu podatkiem VAT w Polsce. W konsekwencji wykonanie tej usługi transportowej polska firma transportowa powinna udokumentować fakturą „krajową” ze stawką 22%.

Podstawa prawna

• Art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 28a–28o, art. 28b ust. 1, art. 28b ust. 2–4, art. 41 ust. 1 oraz art. 83 ust. 1 pkt 23 w zw. z art. 83 ust. 3 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – Dz.U. nr 54, poz. 535; ost. zm. Dz.U. z 2010 r. nr 107, poz. 679).
• § 25 rozporządzenia ministra finansów z 28 listopada 2008 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług – Dz.U. nr 212, poz. 1337; ost. zm. Dz.U. z 2009 r. nr 222, poz. 1760).