Kary za brak ubezpieczenia OC w 2025 r. – czeka nas kolejny wzrost. Ogromne kwoty i brak możliwości zaskarżenia

• Obowiązkowe ubezpieczenie OC
• Zakup używanego samochodu = brak automatycznej prolongaty ubezpieczenia OC
• Od 1 stycznia 2025 r. jeszcze wyższe kary za brak ubezpieczenia OC
• Kary niejednokrotnie wyższe niż wartość pojazdu lub miesięczne dochody – zainterweniował Rzecznik Praw Obywatelskich

Obowiązkowe ubezpieczenie OC

Każdy posiadacz pojazdu mechanicznego (czyli m.in. samochodu, motocykla, motoroweru, ciągnika czy nawet przyczepy kempingowej – choć nie porusza się ona samodzielnie), obowiązany jest zawrzeć umowę ubezpieczenia OC za szkody wyrządzone w związku z ruchem tego pojazdu. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadaczy pojazdów mechanicznych, jest ubezpieczeniem obowiązkowym.

Zakup używanego samochodu = brak automatycznej prolongaty ubezpieczenia OC

Co do zasady, umowa ubezpieczenia OC ulega automatycznemu wydłużeniu na kolejne 12 miesięcy (czyli prolongacie), jeżeli nie później niż na jeden dzień przed upływem okresu jej obowiązywania, nie powiadomimy zakładu ubezpieczeń o jej wypowiedzeniu. Wyjątkiem od powyższej zasady, jest jednak zakup auta z rynku wtórnego. W takim przypadku – trwające ubezpieczenie OC, wykupione przez dotychczasowego właściciela samochodu, przechodzi na nabywcę. Umowa taka, wraz z upływem okresu jej obowiązywania, nie ulegnie prolongacie, a zostanie rozwiązana. Jeżeli przeoczymy ten moment i zawczasu nie wykupimy nowego ubezpieczenia – czekają nas poważne konsekwencje. 

Umowa ubezpieczenia OC wygasa z upływem dnia poprzedzającego początkowy dzień okresu ubezpieczenia. Jeżeli więc, ubezpieczenie, które wykupił poprzedni właściciel pojazdu, będzie – przykładowo – obowiązywać do dnia 31 grudnia, to wykupienie nowego OC 1 stycznia, o godz. 12 – będzie już skutkowało brakiem ubezpieczenia przez okres jednego dnia i naliczeniem, z tego tytułu, wysokiej opłaty przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (dalej: UFG).

Od 1 stycznia 2025 r. jeszcze wyższe kary za brak ubezpieczenia OC

W związku z pewnym już wzrostem płacy minimalnej od 1 stycznia 2025 r. – wzrosną również kary za brak OC, których wysokość uzależniona jest od:

• rodzaju pojazdu, 

• okresu opóźnienia i 

• właśnie – wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę przyjętego na dany rok.

Na chwilę obecną – zgodnie z założeniami do projektu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2025 r., opublikowanymi w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów (numer projektu: RD111) – minimalne wynagrodzenia za pracę od 1 stycznia 2025 r. ma wynieść 4626 zł brutto. Jest to kwota, która została zaproponowana przez Radę Ministrów do negocjacji Radzie Dialogu Społecznego i nie została ona przez nią zaakceptowana. W takie sytuacji – Rada Ministrów, do 15 września 2024 r. – zobowiązana jest do samodzielnego ustalenia wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w drodze rozporządzenia, przy czym kwota ta nie może być niższa od kwoty zaproponowanej do negocjacji Radzie Dialogu Społecznego.

Od 1 stycznia 2025 r., płaca minimalna wzrośnie zatem co najmniej do kwoty 4626 zł, a kary za brak ubezpieczenia OC, dla samochodu osobowego, odpowiednio – co najmniej do:

1. 1850 zł (20% pełnej opłaty, którą stanowi równowartość dwukrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, po zaokrągleniu do pełnych 10 zł) – w przypadku opóźnienia w wykupieniu ubezpieczenia od 1 do 3 dni,

2. 4630 zł (50% pełnej opłaty, którą stanowi równowartość dwukrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, po zaokrągleniu do pełnych 10 zł) – w przypadku opóźnienia w wykupieniu ubezpieczenia od 4 do 14 dni oraz

3. 9250 zł (100% pełnej opłaty, którą stanowi równowartość dwukrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, po zaokrągleniu do pełnych 10 zł) – w przypadku opóźnienia w wykupieniu ubezpieczenia powyżej 14 dni.

W przypadku samochodów ciężarowych, ciągników samochodowych i autobusów – kary są jeszcze wyższe, ponieważ pełna opłata, od której są (w tym samym stosunku, co w przypadku samochodów osobowych) wyliczane – wynosi odpowiednio równowartość trzykrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, czyli – od 1 stycznia 2025 r. – co najmniej 13878 zł. 

Na zapłatę kary do UFG, spóźnialski posiadacz pojazdu, ma 30 dni od dnia otrzymania wezwania. Jeśli nie dotrzyma powyższego terminu – UFG ma prawo do wystawienia tytułu wykonawczego i prowadzenia egzekucji opłaty z jego majątku.

Kary niejednokrotnie wyższe niż wartość pojazdu lub miesięczne dochody – zainterweniował Rzecznik Praw Obywatelskich

W 2025 r. płaca minimalna na pewno nie będzie już niższa od 4626 zł, a zatem kary za brak OC nie spadną poniżej wskazanych powyżej kwot. Jeżeli płaca minimalna zostanie ostatecznie ustalona przez rząd na poziomie przekraczającym 4626 zł – mogą one być tylko wyższe. Jest jednak jeszcze jedna szansa na obniżenie wysokości kar – zmiana przepisów ustawy z dnia 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, w związku z ostatnią interwencją Rzecznika Praw Obywatelskich w tej sprawie.

W związku z licznymi skargami obywateli na problemy związane z opłatami karnymi za brak obowiązkowej umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych – zwłaszcza w zakresie odmawiania przez UFG umarzania kar lub udzielania ulgi w ich spłacie – w dniu 31 lipca br., Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Finansów z prośbą o zajęcie przez szefa resortu stanowiska co do opisanych problemów oraz o rozważenie zainicjowania stosownych zmian legislacyjnych w celu ich wyeliminowania.

W opinii RPO, najważniejszym problemem jest niemożność zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji UFG o naliczeniu opłaty karnej. Taki stan rzeczy, rodzi wątpliwości RPO pod kątem zgodności z art. 2, art. 7, art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji RP. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18.04.2000 r., sygn. akt K 23/99 – opłata karna ma bowiem charakter publicznoprawny, a co za tym idzie – opiera się na zasadzie braku równorzędności podmiotów i dopuszcza poddanie obywatela władczym działaniom funduszu, który najpierw ustala obowiązek uiszczenia opłaty, następnie wzywa do jej uiszczenia, a - w razie potrzeby – wystawia tytuł wykonawczy dla dokonania egzekucji administracyjne. Według TK, w takiej sytuacji (gdy obywatel jest poddany władztwu organu publicznego lub - jak w tym wypadku - podmiotu realizującego zadania tej władzy) – obywatelowi powinny przysługiwać gwarancje proceduralne, pozwalające mu na należyte przedkładanie swoich racji i obronę swojego interesu. Dostęp do sądu (powszechnego lub - z reguły - administracyjnego) jest ostateczną, ale nie jedyną z tych gwarancji.

W przypadku otrzymania od UFG wezwania do uiszczenia opłaty za brak OC, można – co prawda – w terminie 30 dni od doręczenia wezwania, odwołać się od niego lub wystąpić do UFG z wnioskiem umorzenie lub udzielenie ulgi w spłacie wierzytelności. Jak zwraca uwagę RPO – w swoich skargach obywatele podnoszą jednak, że organy UFG z reguły odmawiają umorzenia opłaty lub ulgi w spłacie, pomimo wykazania wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej i materialnej, w której się znajdują.

Bardzo często sygnalizowany jest również problem wysokości opłat karnych naliczanych przez UFG, które są znacznie wyższe niż w przypadku innych obowiązkowych ubezpieczeń (np. za brak ubezpieczenia OC rolników – kara opiewa zaledwie na kwotę 430 zł) i niejednokrotnie przewyższają miesięczne dochody ukaranych, a czasami też wartość pojazdu, tym samym – będąc nadmiarowe i niesprawiedliwe. 

W związku z interwencją RPO – jest szansa na zmianę powyższego stanu rzeczy. Pozostaje zatem oczekiwać na odpowiedź Ministerstwa Finansów i pilnować terminu wygaśnięcia umowy OC własnego pojazdu!

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2500)

• Założenia do projektu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2025 r. (numer projektu w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów: RD111)