Co trzeba wiedzieć o kontenerach morskich?

Klienci, dla których czas oczekiwania na ładunek nie jest czynnikiem krytycznym, mogą zdecydować się na korzystanie z usług transportu morskiego. Aby mieć w pełni świadomość warunków przewozu morzem, warto poznać standardowe typy, wymiary, konstrukcja, oznakowanie oraz kontrola bezpieczeństwa jednostki transportowej tego typu.

Pomysłodawcą masowego zastosowania kontenerów w transporcie morskim był Malcolm McLean. Przedsiębiorca, który przed 20 lat z sukcesami prowadził firmę zajmującą się transportem drogowym, w 1955 roku zdecydował się na jej sprzedaż. Wszystkie środki ze sprzedaży zainwestował w przebudowę statku z tankowca na statek, który mógłby przewozić kontenery. 

Przeczytaj artykuł Tomasza Dobczyńskiego: Co należy wiedzieć o paletach i kontenerach lotniczych

Zmiana charakterystyki statku z przewożącego materiały płynne (zbiornikowiec) na przewożącego kontenery dała początek rewolucyjnym zmianom w transporcie morskim pod względem stosowanych opakowań. Coraz powszechniejsze zastosowanie kontenerów przyczyniło się do określenia ich definicji przez komitet techniczny ISO.

Zgodnie z nią, kontener to jednostka wyposażenia transportowego mająca: dostateczną wytrzymałość do wielokrotnego użytku, specjalną konstrukcję zapewniającą przewóz kilkoma rodzajami transportu bez pośrednich przeładunków samego towaru oraz specjalne wyposażenie zapewniające zmechanizowany przeładunek - zwłaszcza pojazdu jednego rodzaju transportu na pojazd innego rodzaju transportu. 

Pojemność kontenera wg ISO nie może być mniejsza niż 1 m3. Kontener przeznaczony do transportu morskiego to specyficzny rodzaj kontenera, który odpowiada normom ISO oraz może być przewożony statkami kontenerowymi (w tej definicji wyraźnie widać odcisk idei McLeana).

Konstrukcja standardowego kontenera oparta jest na stalowej ramie, która składa się z czterech słupków narożnych oraz czterech belek wzdłużnych i poprzecznych. Na nich oparta jest podstawa i dach kontenera.

Wymiary kontenera

Podstawową jednostką wymiarową kontenera jest jego długość zewnętrzna określona na 20’ (20 stóp, przy czym 1 stopa = 304,80 mm = 0,304 m).

Obowiązującym określeniem jednostki standardowej jest TEU (twenty-feet equivalent unit). Pod względem wielkości kontenery dzieli się na: małe (maksymalna waga brutto do 2500 kg), średnie (powyżej 2500 kg a poniżej 10000 kg) oraz wielkie (powyżej 10000 kg). W transporcie morskim najczęściej wykorzystywane są kontenery należące do serii I wg norm ISO.

Wśród tej grupy bardzo często stosowane są: kontener typu 1C o wymiarach (szerokość x wysokość x długość) 8’ x 8’ x 20’ i maksymalnej wadze brutto 24000 kg oraz kontener typu 1A o wymiarach 8’ x 8’ x 40’ i maksymalnej wadze brutto 30480 kg. Przeznaczenie wyżej wymienionych kontenerów jest uniwersalne. Istnieje poza tym szereg jednostek o specjalistycznym zastosowaniu (kontenery chłodnicze, kontenery z otwieranym dachem, kontenery zbiornikowe (cysterny) i wiele innych).

---

Jak czytać oznaczenia kontenerów morskich ?

System identyfikacji kontenerów podany został w normie PN-EN ISO 6346:1995 i obejmuje: kod właściciela (trzy litery), identyfikator kategorii wyposażenia (jedna litera), numer seryjny kontenera (sześć cyfr) oraz cyfrę kontrolną (jedna cyfra). Poniżej na przykładzie zostanie umówione praktyczne stosowanie powyższych zaleceń. Jak interpretować przykładowe oznaczenie identyfikacyjne kontenera: VOR U 432289 3?

A więc:
- oznaczenie VOR wskazuje na właściciela danego kontenera, czyli firmę Volvo Ocean Race. Kod właściciela musi być zarejestrowany i zatwierdzony w międzynarodowej organizacji BIC - Bureau International des Containers et du Transport Intermodal,
- identyfikator kategorii wyposażenia – U jest zarezerwowany dla grupy kontenerów ładunkowych,
- numer seryjny kontenera 432289 jest zbiorem sześciu cyfr arabskich unikalnych dla danego kontenera; pierwsze dwa znaki stanowią wyróżnik właściciela kontenera, cztery kolejne stricte numer identyfikacyjny jednostki,
- cyfra kontrolna 3. Jest to unikalna, niepowtarzalna liczba dla danego kontenera, ponieważ sposób jej wyznaczenia zależy ściśle od kombinacji poprzednich trzech grup identyfikacyjnych. Algorytm wyliczania cyfry kontrolnej dostępny jest w fachowej literaturze. Można ją również wyznaczyć bezpośrednio na stronie BIC, gdzie wpisując kod właściciela, identyfikator kategorii wyposażenia oraz numer seryjny kontenera wyliczana jest wartość cyfry samokontrolnej. 

Ten sam kontener opisany jest w dalszy sposób poprzez określenie wielkości i typu. Oznaczenie obejmuje kod wielkości kontenera (2 znaki) oraz kod typu kontenera (2 znaki).

Dla przykładu oznaczenie 20 GP należy rozumieć następująco:
- pierwszy znak kodu wielkości kontenera – 2 – oznacza długość kontenera określoną na poziomie 6058 mm (20’),
- drugi znak kodu wielkości kontenera – 0 – oznacza wysokość i szerokość kontenera określoną na poziomie 2438 mm (8’).
Mamy więc do czynienia z typowym kontenerem serii I ISO, typ 1C.

Pierwszy i drugi znak w kodzie typu kontenera – GP – oznacza, że mamy do czynienia z kontenerem ogólnego przeznaczenia, bez wentylacji.

Całość oznaczenia kontenera dopełnia oznaczenie eksploatacyjne, w którym pokazana jest: maksymalna waga brutto kontenera (maximum gross weight) oraz masa własna opakowania - tara (tare) podawana w kilogramach, również w funtach. Kontener oznaczony jest również przez tzw. country code, czyli kod kraju, gdzie kontener jest zarejestrowany. Kod stanowią dwie duże litery. Dla przykładu FR – Francja, US – Stany Zjednoczone.

Oprócz prawidłowego oznakowania identyfikacyjnego kontenera, musi on zawierać tabliczkę (na materiale zabezpieczonym przed korozją oraz odporną na działania ognia) stwierdzającą jego prawidłowy stan techniczny, dzięki czemu może zostać dopuszczony do obrotu towarowego.

Stan ten jest stwierdzony na metalowej tabliczce przytwierdzonej do zewnętrznej części kontenera. Stwierdzenie na tabliczce „approved for transport under customs seal” gwarantuje gotowość techniczną kontenera do spełnienia wszelkich przepisów celnych.

Stwierdzenie „CSC safety approval” na tabliczce znamionowej , oznacza, że dany kontener spełnia wszystkie normy bezpieczeństwa zgodne z konwencją “International Convention for Safe Containers”. Konwencja ustala sposoby testów, kontroli, akceptacji i zachowania bezpieczeństwa kontenerów - stosowana jest w przypadku kontenerów używanych w transporcie międzynarodowym (za wyjątkiem transportu lotniczego).

Miejsce nadania i odbioru kontenera musi znajdować się w dwóch różnych krajach, przy czym przynajmniej jeden z nich musi stosować przepisy zawarte w Konwencji. Zleceniodawca usługi transportu morskiego powierza realizację zlecenia wyspecjalizowanym firmom. Ważne jest, aby w relacji klient - podwykonawca obie strony operowały tym samym lub zbliżonym, fachowym językiem.