Rodzaje sprzęgieł

Inna definicja sprzęgła mówi, że jest to urządzenie, które ma za zadanie połączyć trwale lub rozłącznie dwa niezależne, mniej osiowo osadzone wały, z których każdy może się obracać. Jeden z tych wałów musi być wałem czynnym (napędowym), drugi – biernym (odbierającym energię, czyli napędzanym). W niektórych nielicznych wypadkach wały te mogą pracować wymiennie, to znaczy wał napędowy może stać się wałem biernym i odwrotnie.

W technice motoryzacyjnej stosuje się sprzęgła o działaniu jednokierunkowym. Oznacza to że wał czynny nigdy nie jest wałem biernym. Wyjątek stanowi sprzęgło pomiędzy silnikiem i skrzynią biegów, które niekiedy przekazuje napęd ze skrzyni biegów na wał korbowy silnika. Taki unikalny przypadek ma miejsce podczas uruchamiania samochodu „na pych”. Także w niektórych motocyklach podczas rozruchu napęd jest przekazywany ze skrzyni biegów przez sprzęgło na wał korbowy silnika. Są to motocykle z rozrusznikiem nożnym, tzw. kopniakiem.

Każde sprzęgło składa się z członu czynnego, zainstalowanego najczęściej na stałe na wale napędzającym i członu biernego, współpracującego z wałem napędzanym, oraz z elementów, łączących te człony stale lub w czasie pracy.

Sprzęgła dzielą się na dwa podstawowe rodzaje: poślizgowe (zwykle rozłączne) i bezpoślizgowe, czyli sztywne i kompensacyjne. W technice motoryzacyjnej mają zastosowanie głównie sprzęgła rozłączne, przede wszystkim poślizgowe, choć czasem stosuje się także sprzęgła kłowe, zaliczane do sztywnych. W budowie maszyn mają zastosowanie także inne rodzaje sprzęgieł. Jest ich kilkadziesiąt rodzajów. Nie będziemy się nimi zajmowali.

Najważniejszym ze sprzęgieł samochodowych jest to, które przekazuje napęd z silnika do skrzyni biegów. Jest to typowe sprzęgło poślizgowe, dzięki czemu jest możliwe płynne wyrównywanie obrotów wału korbowego i wałka sprzęgłowego. Tego rodzaju sprzęgła są jednotarczowe i wielotarczowe, zdarzają się także sprzęgła podwójne. W samochodach powszechnie stosuje się sprzęgła suche, zaś sprzęgła mokre, często wielotarczowe, znalazły zastosowanie w zespołach napędowych motocykli.

Ze względu na sposób sterowania sprzęgła mogą być samoczynne i sterowane z zewnątrz. Obecnie rzadko są stosowane, niegdyś popularne, sprzęgła jednokierunkowe, wałeczkowe (rolkowe), zwane popularnie wolnym kołem. Włączały się one dopiero powyżej określonej różnicy w prędkości obrotowej wału czynnego i wału biernego, przy czym większą prędkość obrotową musiał mieć wał napędzający. Gdy prędkość wału napędzanego była nawet minimalnie większa, niż wału napędzającego, następowało samoczynne rozłączenie takiego sprzęgła.

Zobacz też: Sprzęgła. Zasada pracy, rodzaje, sposoby sterowania

W samochodach stosuje się także sprzęgła elektromagnetyczne, niemal wyłącznie do przenoszenia małych momentów obrotowych, takich jak w przypadku wentylatorów chłodnicy.